Agatha Christie’nin ölümünün 50. yıldönümüyle aynı zamana denk gelen Britanya Kütüphanesi’ndeki “Gizemli Bir Dünya” sergisi, ziyaretçileri Christie’nin yaşamını ve eserlerini çağrıştıran mekanlar arasında büyüleyici bir yolculuğa çıkarıyor. Bu dönüm noktası niteliğindeki sergi, ilk kez halkın beğenisine sunulan özel belgeler, günlükler, el yazmaları ve aile yadigarı eşyalara eşi benzeri görülmemiş bir erişim imkanı sağlıyor.
Lucy Rowland tarafından özenle derlenen sergide, Christie’nin hayatını ve eserlerini kutlayan etkileyici bir eser koleksiyonu yer alıyor . Ziyaretçiler, Christie’nin Devon’daki çocukluğundan dünya çapındaki seyahatlerine ve romancı ve oyun yazarı olarak son derece başarılı kariyerine kadar hayatındaki önemli anları çağrıştıran objeleri görebilirler.
Sergi, Christie’nin cinayet romanlarının vazgeçilmez bir mekanı olan İngiliz kır evinde başlıyor. Christie’nin biyografisine daha az aşina olanlar çok şey öğrenecekler. Ancak sıkı hayranlar bile bugüne kadar sıkıca korunan nesneleri ve el yazmalarını görmekten keyif alacaklar. Çocukluk fotoğrafları, kız kardeşini etkilemek için yazdığı ilk öyküler ve Christie’nin ikonik İngiliz köyü ve Miss Marple’ın dedektiflik maceralarının geçtiği yer olan St Mary Mead’in elle çizilmiş eskizleriyle dolu odalar var. Bunların yanında ziyaretçilerin oynayabileceği oyunlar ve çözülmesi gereken gizemler de bulunuyor. Örneğin, bir Christie romanında öldürülme olasılığınız nedir? Ya da anlatılan cinayetin ardındaki nedeni belirleyebilir misiniz?
Serginin ikinci bölümü olan eczanede ziyaretçiler, Christie’nin savaş hizmeti ve eczacı olarak aldığı eğitimin yanı sıra, bu uzmanlık bilgisinin romanlarında kullandığı ölümcül zehirlere nasıl dönüştüğünü de öğreniyorlar. Christie’nin zehir tasvirleri o kadar ayrıntılı ve doğruydu ki, zaman zaman okuyucularının hayat kurtarmasına yardımcı oluyordu .
Ziyaretçiler daha sonra Christie’nin en ikonik mekanlarından birine, Orient Express’e götürülüyor. 20. yüzyılın başlarında Irak’a seyahat eden İngiliz gezginlere uzun zamandır ilgi duyuyorum ve bu da beni Christie’nin ülkede geçirdiği zamanı araştırmaya yöneltti . Christie’nin Arap dünyasına yaptığı seyahatlerin yankısını hem Orient Express bölümünde hem de onu takip eden, arkeolojik kazıya adanmış odada çok güzel bir şekilde yansıtılmış.
Christie Orta Doğu’da
Sergide anlatıldığı gibi, Christie genç bir kadınken ilk kez Kahire’ye “sosyeteye giriş” töreni için götürülmüştü; bu tören, üst sınıftan genç kadınların resmen topluma tanıtılması için bir fırsattı. Christie otobiyografisinde şöyle anlatıyor : “Eğer maddi durumunuz iyiyse, anneniz sizin için bir dans düzenlerdi. Londra’da bir sezon geçirmeniz beklenirdi”, ancak “[Christie’nin] hayatında böyle bir şey olamazdı”. Mısır başkentindeki sezon, geleneksel ve pahalı Londra’daki sosyeteye giriş törenine göre daha uygun fiyatlı bir alternatifti. Oraya vardığında, genç bir kız olarak şehrin tarihi önemine pek ilgi duymamıştı ve şöyle hatırlıyordu: “Antik çağın harikaları görmek istediğim son şeydi ve [annemin] beni götürmemesine çok sevindim.”
1928’de bir anda bölgeye geri döndü; Karayipler’e gitme planlarını son anda, tesadüfi bir sohbetin etkisiyle değiştirerek Orient Express ile Irak’ın başkenti Bağdat’a gitmeye karar verdi. Bu seyahat sırasında, ünlü arkeolog Leonard Woolley ve Christie’nin yazılarının hayranı olan eşi Katharine ile arkadaş oldu.
Christie, iki yıl sonra çifti Ur’da (Irak’ın güneyindeki eski bir Sümer şehir devleti) ziyaret etmek için Irak’a geri döndü. Bu seyahat sırasında Woolley’nin asistanı Max Mallowan ile tanıştı. Mallowan anılarında anlattığı gibi , Katharine çifti birlikte bir geziye çıkmaya teşvik etti. Tuzlu su gölünde plansız bir şekilde yüzdükleri sırada arabaları kuma saplandı.
Mallowan, Christie’nin bu küçük felakete gösterdiği metanetli tepkinin kendisine “olağanüstü bir kadın olmalı” düşüncesini nasıl doğruladığını anlatıyor. Sadece birkaç ay sonra evlenme teklifinde bulundu ve çift, Eylül 1930’da Edinburgh’daki St. Columba Kilisesi’nde evlendi.
Evlilikleri boyunca Christie, Mallowan’a neredeyse tüm kazılarında eşlik etti. Çiftin Bağdat’ta bir evi vardı ve bölge genelinde geçici konutlar kurmuşlardı. Sergi, Christie’nin Mallowan’ın kazılarındaki genellikle göz ardı edilen rolünü vurguluyor.
O, yetenekli bir fotoğrafçıydı, şantiyedeki işçileri denetliyordu ve buldukları eserlere özen gösteriyordu; hatta eski eserleri temizlemek için nemlendiricisini bile kullanıyordu. Christie’nin göçebe bir yaşam sürmesine ve her yerde yazmasına olanak sağlayan, o dönem için son teknoloji olan küçük daktiloyu görmek şaşırtıcı derecede dokunaklı. En ünlü romanlarından bazılarının taslağını bu daktiloyla yazmıştı.
Christie’nin uluslararası itibarı
Serginin mekan ve yer kavramına odaklanması, Christie’nin küresel çapta tanınmış ve etkili bir yazar olarak önemine yapılan yatırımda da kendini gösteriyor. Christie’nin eserlerinin -sıklıkla hafif, sıradan, popüler kurgu olarak küçümsenen eserlerinin- çeviri ve uyarlamalar yoluyla dünya çapında nasıl dolaşmaya devam ettiğinin altını çiziyor.
Christie’nin yazılarının daha sorunlu yönleri de mevcuttur. Christie’nin Yahudi karşıtlığına ve sıradan ırkçılığına dikkat çekilmektedir . Christie’nin en popüler romanlarından biri olan ” Ve Sonra Hiç Kimse Kalmadı “nın (1939) rahatsız edici orijinal adı hiç belirtilmemiştir, ancak yine de romanın evrim geçirdiği ve değişen toplumsal tutumlar ışığında başlığının değiştirildiği açıktır.
Serginin asıl bölümüne girmeden önce, ziyaretçiler Christie’nin romanlarının çevirilerinin yer aldığı bir duvarın önünden geçiyorlar. İzinsiz Bollywood yapımları olan “Ve Sonra Hiç Kimse Kalmadı” oyununun tanıtım afişlerini, Şanghay’daki “Fare Kapanı” oyununun reklamlarını veya Christie’nin küresel edebi mirası üzerine düşüncelerini paylaşan Arap polisiye yazarlarıyla yapılan röportajları izlerken, serginin vurguladığı ve eleştirdiği sınırlamalara rağmen, Christie’nin yazılarının dünya çapındaki izleyicilere her zaman nasıl hitap ettiğine dair sürekli hatırlatmalarla karşılaşıyoruz.
Son ve en modern oda ise tiyatro salonu. Burada ziyaretçi kendini West End’de buluyor. Büyük bir ekranda, Christie’nin inanılmaz derecede mütevazı bir şekilde, 1962’de Londra’daki Savoy Oteli’nde Fare Kapanı’nın onuncu yıl dönümünü kutladığı siyah beyaz bir video oynatılıyor.
Christie’nin modern dönemdeki mirasını abartmak zor. Eserleri milyonlarca insan tarafından sevildi ve taklit edildi. Son odalardaki elektronik ekranlar, iki milyardan fazla roman sattığını; aynı anda iki West End gösterisi sahnelenen ilk kadın olduğunu; eserlerinin 7.236’dan fazla çevirisinin yapıldığını gösteriyor.
Ölümünün üzerinden 50 yıl geçmesine rağmen, sadece bu hafta dünya çapında 42.779 kitap sattı. Etkileyici, bilgilendirici ama her şeyden önemlisi çok eğlenceli olan Agatha Christie: Bir Gizem Dünyası, Christie’nin eserlerinden hoşlanan herkesin mutlaka görmesi gereken bir yapım.
Agatha Christie: Bir Gizem Dünyası sergisi , Londra’daki British Library’de 20 Haziran 2027 tarihine kadar ziyaret edilebilir.
