Nimet Yıldırım’ın Fars Mitolojisi Sözlüğü’ne Dair Her Şey

Prof. Dr. Nimet Yıldırım'ın Fars Mitolojisi Sözlüğü bu alanda yapılmış ender çalışmalardan biri. Kabalcı Yayınlarının 2008 yılında bastığı ve neredeyse her yıl yeni baskısı yapılan Fars Mitolojisi Sözlüğü gerçek bir başvuru kaynağı niteliğinde.7 dk


Fars coğrafyasına ve kültürüne damgasını vuran en önemli olgular, İslamiyet’e değin yüzyıllar boyunca bölgeyi etkilemiş olan Zerdüşt, Zerdüştlüğün kutsal kitabı Avesta ve ateş kültüdür. Fars mitolojisinin kökleri, Karadeniz’den Hindistan’a dek yayılan o geniş topraklarda yaşayıp birbirleriyle ilişki kurmuş bütün halkların inanç ve ibadetlerini yansıtır. İran geleneklerini, dinsel ve tarihsel rivayetlerini yüzyıllar boyunca koruyarak daha sonraki çağlara aktaran, İran mitolojisinde yer alan birçok efsaneyi yok olmaktan kurtaran Dînkerd, Bundehişn, Hudâynâme ve Firdevsî’nin Şahnâme’si gibi eserler Fars mitolojisi açısından son derece önemli kaynaklardır. Tüm bu bilgilerin ışığında İran’ın kahramanlık anlatılarını, tanrılarını, fizikötesi yaratıkları, engin Fars coğrafyasının ve kültürünün kökenlerini bir arada sunan Kabalcı Yayınlarının 2008 yılında bastığı ve neredeyse her yıl yeni baskı yapan, Prof Dr. Nimet Yıldırım’ın Fars Mitolojisi Sözlüğü gerçek bir başvuru kaynağı niteliğindedir.

Tanrı Ahura Mazda’nın dünyayı yaratışından kıyamet söylencelerine, Çînvâd köprüsünden İrem bağlarına, ilk insan ve ilk hükümdar sayılan Keyûmers’ten kutsal ölümsüzler imşâspendlere, Zâl oğlu Rüstem’den simurga, Ferîdûn’dan âb-ı Hayat’a uzanan ve Firdevsî’nin ünlü Şahnâme’sinde yer alan birçok ismi de barındıran Fars Mitolojisi Sözlüğü, ülkemizde bu alanda yapılan ilk çalışmadır. Kitabın önsözünden:

Fars edebiyatı tarihsel geçmişi, etki alanı, zengin şiir dağarcığı ve çeşitli açılardan farklı boyutlarıyla dünya edebiyatında, özellikle de doğu edebiyatında dikkate değer bir konuma sahiptir. Türk edebiyatıyla klasik dönemlerden beri süregelen sıkı ilişkileri ve divan edebiyatı üzerinde derin etkisi vardır. Kültürel, tarihsel ve sosyal gelişmeler, toplumsal değişim,
düşünce ve bilgi aktarımı gibi etkenlerin yanı sıra, çeşitli alanlarda değişik dönemlerde yaşanan karşılıklı etkileşimlerin ortaya çıkardığı Fars edebiyatı da başka ulusların edebiyatları gibi insanlığın ortak kültür mirasının parçalarından biridir.

İçeriği ve etki alanı açısından alabildiğine zengin ve çok eski çağlardan beri geniş coğrafyalarda egemen bir edebiyatın temel dayanaklarından biri olan mitolojik unsurlara ilişkin bir çalışmanın kolay olmadığı, çok boyutlu bir altyapı ve uzun soluklu bir araştırma gerektirdiği tartışılmaz bir gerçektir. Şairlerin dizelerinde yer alan maddi dünya ve fizikötesi âlemlere özgü, ilginç ve esrarengiz varlıkların şahıs, hayvan, yer, zaman, bitki, nesne, tanrılar, kutsallar, melekler, isimler ve kavramların derinlikleriyle aynı oranda geniş bir mitolojik arka planları vardır. Edebiyatı iyi kavrayabilmek, şiiri hakkıyla çözümleyerek bazı sonuçlara varabilmek için bu kavram ve öğeleri derinlikleriyle anlamak gerekir. Bu öğeler edebiyatın en dinamik kaynakları ve temel taşlarındandır. Dolayısıyla mitolojik dünyaya girerek o atmosferin unsurlarını tanımak, şiiri daha iyi kavramayı sağlayacaktır.

Prof. Dr. Nimet Yıldırım

Bu tür çalışmaların zorluğu, edebiyatın yanı sıra başta tarih, dinler tarihi, eski dünya dinleri ve milletleriyle ilgili ayrıntılar olmak üzere farklı alanlarda bilgiye ulaşmayı da zorunlu kılmasıdır. Bugünkü İranlıların ataları olan Aryan kavminin, İran topraklarına gelirken Hint Aryanlarıyla birlikte yaşamış atalarından miras aldığı hikâye, destan ve efsanevi rivayetleri de
beraberinde getirmiş olması, İran mitolojisine ilişkin çalışmalarda İran ve Hint mitolojilerinin ortak yönlerine de eğilmeyi gerektirmektedir. Öte yandan İran rivayetleri ile Mezopotamya, Yunan ve Mısır mitolojileri arasındaki benzerlikler ve karşılıklı etkileşimler üzerine çalışmalar sürmektedir.

Ülkemizde şimdiye kadar bu alanda bir çalışma yapılmamış oluşu bütün bu zorluklarına rağmen bizi, Fars şiirinin temel yapı taşlarından biri olan İran mitolojisini, Fars edebiyatı penceresinden bakarak değerlendirme hedefine yöneltti. Yaklaşık dört yıl süren yoğun bir çalışma sonucu elinizdeki bu eser ortaya çıktı. Elbette Fars edebiyatı üzerinde çok geniş ve derin etkisi olan Fars mitolojisini, kahramanlık anlatılarını ve milli söylencelerini, tüm mitolojik öğeleri, tanrıları, yarı tanrı varlıkları, milli kahramanları, fizikötesi yaratıkları, kavramları, mazmunları vb unsurları eksiksiz olarak toplama gibi bir iddiamız olamazdı.

Bu alabildiğine geniş boyutlu konuda, imkânlar ölçüsünde en güzelini yapmaya çalıştık. Bu çalışmada madde başları, özellikle İran mitolojisiyle ilgili olanlar, aşağıda yazılış tarihlerine göre sıralanan en kapsamlı eserler taranarak
oluşturuldu:

  1. Mu’în, Muhammed, Mezdiyesnâ ve Edeb-i Fârsî, Tahran, Hş 1338, I-II.
  2. Dihhudâ, Alî Ekber, Luğatnâme-yi Dihhudâ, Tahran, Hş 1346, I-L.
  3. Mu’în, Muhammed, Ferheng-i Fârsî, Tahran, Hş 1352, I-VI.
  4. Safâ, Zebîhullâh, Hemâseserâyî Der Îrân, Tahran, Hş 1367.
  5. Afîfî, Rahîm, Esâtîr ve Ferheng-i Îrân Der Niviştehâ-yi Pehlevî, Tahran, Hş 1374.
  6. Yâhakkî, Muhammed Ca’fer, Ferheng-i Esâtîr ve İşârât-i Dâstânî der
    Edebiyyât-i Fârsî, Tahran, Hş 1375.
  7. Şemîsâ, Sîrûs, Ferheng-i İşârât-i Edebiyyât-i Farsî, Tahran, Hş 1375.
  8. Şemîsâ, Sîrûs, Ferheng-i Telmîhât, Tahran, Hş 1375.
  9. Mâzenderânî, Huseyn Şehîdî, Ferheng-i Şahnâme/Nâm-i Kesân ve
    Câyhâ, Tahran, Hş 1377.
  10. Dusthâh, Celîl, Avesta, Tahran, Hş 1381, I-II.
  11. Dâ’iretu’l-ma’ârif-i Bozorg-i İslâmî, Tahran, Hş 1367, I-XI.
  12. Muhammedî, M. Huseyn, Ferheng-i Telmîhât-i Şi’-i Mu’âsir, Tahran, Hş 1374
  13. Muhammedî, Muhammed, Ferheng-i Îrânî Pîş Ez İslâm, Tahran, Hş 1374.
  14. Pûrdavud, İbrâhîm, Ferheng-i Îrân-i Bâstân, Tahran, Hş 1380.
  15. Rezmcû, Huseyn, Kalemrov-i Edebiyyât-i Hamâsi-yi Îrân, Tahran, Hş 1381, I-II.
  16. Hinnells, John Russells, Şınâht-i Esâtîr-i Îrân (çevirenler Jâle Amûzgâr Ahmed Tefezzulî), Tahran, Hş 1382.

Madde başları Türkçe alfabetik sırada verilirken gereksiz tekrarlardan kaçınmak için aralarında yakın ilgi bulunan maddelerde göndermeler yapıldı. Madde başlarının farklı biçimleri varsa yaygın bilineni esas alındı ve daha az kullanılan biçimleri için de aynı şekilde ana maddeye göndermeler yapıldı.

Maddelerin anlatımına geçilmeden önce, sözcüğün eski ve yeni şekilleri, anlamları tek tek verildi, ardından da değişik kaynaklardan bilgiler aktarıldı. Maddelerin anlatımları ve gerekli açıklamalar bittikten sonra, ilgili oldukları maddelere de (Bkz.) işaretiyle gönderme yapılarak tekrarlardan kaçınıldı. Maddelerin örneklendirilmesinde Fars edebiyatındaki önemleri ve etkileri göz önünde tutuldu. Örnek olarak verilen dizeler şairlerin ölüm tarihleri dikkate alınarak sıralandı.

Madde başlarıyla ilgili Kur’ân ayetlerinin Türkçe çevirilerinde Türkiye Diyanet Vakfı Yayınlarından Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meâli (2006) kullanıldı. Herkesçe bilinen kutsal kitap adları dışında bütün eser isimleri italik dizildi, makale isimleri tırnak içerisine alındı.

Madde sonlarında verilen kaynakçalarda, çalışmada faydalanılan kaynaklar ve yazar isimleri kısaltmalarla, alfabetik bir düzen içinde verilirken tam künyeleri kitabın sonundaki “Kaynakça” bölümünde gösterildi.

Çalışmada yararlanılan kaynakların yazılışında da bazı genel kurallar gözetildi: Türkçe kitap, dergi ve makale adlarındaki her sözcüğün ilk harfi büyük yazıldı. Arapça kurala göre düzenlenen kitap isimlerinde yalnızca ilk sözcük büyük harfle yazılırken, özel isimler dışındaki diğer sözcükler küçük harflerle, Farsça kurala göre yazılan eser isimlerinde ise her sözcük büyük harfle başlatıldı. Arapça Farsça bütün eser ve yazar isimlerinde transkripsiyon açısından yalnızca uzun sesliler gösterildi:

– Onay, Ahmet Talat, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar …
– Taberî, Muhammed bin Cerîr, Târîhu’r-rusul ve’l-mulûk …
– İbn Manzûr, Lisânu’l-‘Arab …
– Safâ, Zebîhullâh, Târîh-i Edebiyyât Der Îrân …

Alanında ülkemizde yapılmış ilk çalışma olan Fars Mitolojisi Sözlüğü’nün ilk baskısı hem Fars Dili ve Edebiyatı bölümlerinde öğretim üyeleri, lisans, lisans yüksek ve doktora düzeylerindeki öğrenciler hem de başta Türk Dili ve Edebiyatı, Tarih bölümleri başta olmak üzere sosyal bilimlerin değişik dallarında araştırmacılar ve birçok çevreden yoğun ilgi gördü. İlk basımı okurlarına ulaştığı günden beri aldığım çok sayıdaki takdir ve teşekkür bu eserin bu alanda önemli bir boşluğu doldurduğunu gösterdi. Bu yoğun ilgi beni de yeni çalışmalar için teşvik etti.

Fars Mitolojisi Sözlüğü’nü ikinci baskısına hazırlarken eseri baştan sona okuyup eksiklikleri ve birtakım hataları not ederek yeni baskısına hazırlama konusunda işimi kolaylaştıran, kendisiyle İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde yüksek lisans öğrenimine başladığım ilk gün tanıştığım ve öğrencisi olmakla gurur duyduğum saygıdeğer Prof. Dr. A. Naci TOKMAK
hocama, her zaman teşvikleriyle çalışma azmini kamçılayan kıymetli hocam Prof. Dr. Mehmet KANAR’a, yine Fars Mitolojisi Sözlüğü’nü baştan sona okuyarak eksiklerini, hatalarını bir kuyumcu titizliğiyle tesbit edip düzeltilerini not alarak bazı yeni maddelerin eklenmesini öneren Prof. Dr. Mazhar KARA hocama, bütün çalışmalarımda ufuk açan görüşleri, yol gösteren önerileriyle beni hep teşvik eden, çalışma azmimi kamçılayan değerli abim Doç. Dr. Sadık Armutlu Hocam’a saygılarımı ve en içten teşekkürlerimi sunuyorum. Takdir edileceği gibi böylesine kapsamlı çalışmalar büyük emek ve yoğun çabaların ürünü olarak ortaya çıkar. Türkiye’de alanında ilk çalışma olması nedeniyle bu uzun soluklu ve hacimli çalışmanın da bütün dikkat ve özene rağmen hataları ve eksikleri olacaktır. Her şeye rağmen, kültür ve edebiyat dünyamızın her geçen gün daha da yükselen yapısına bir taş koymuş olmak beni son derece mutlu etmektedir. İlgililer, yapıcı eleştirileri ve değerli
görüşleriyle daha doğruya erişmemi sağlayacaklardır.

Prof. Dr. Nimet Yıldırım
Erzurum, 2015

Özellikler

Basım Dili : Türkçe
Sayfa Sayısı : 920
Baskı Sayısı : 1
En x Boy : 16,00 x 24,00 cm
Cilt Durumu : Ciltli
Kağıt Cinsi : 1. Hamur
Basım Tarihi : Şubat 2017
Barkod : 9786059872409


Comments

Yazı Formatı Seçiniz
Kişisel Test
Kişiliğe dair bir şey ortaya çıkarmayı amaçlayan sorular dizisi
Basit Test
Bilgiyi kontrol etmek isteyen doğru ve yanlış cevaplı sorular dizisi
Anket
Karar vermek veya görüş belirlemek için oylama yapmak
Serbest Yazı
Yazılarınıza Görseller Bağlantılar Ekleyebilirsiniz
Liste
Klasik İnternet Listeleri
Geri Sayım Listesi
Klasik İnternet Geri Sayım Listeleri
Açık Liste
Kendi öğenizi gönderin ve en iyi sunum için oy verin
Oylanabilir Liste
En iyi liste öğesine karar vermek için yukarı veya aşağı basın
Fotoyla Anlatım
Kendi resimlerinizi yükleyin ve birşeyler anlatın
Video
Youtube, Vimeo veya Vine Kodları
Ses
Soundcloud veya Mixcloud İçerikleri
Görsel
Fotoğraf veya GIF
GIF
GIF Formatı
%d blogcu bunu beğendi: